Samenlevingscontract of testament: wat is het verschil bij een koopwoning?

Wat is het verschil tussen een samenlevingscontract en een testament?

Een samenlevingscontract en een testament hebben verschillende functies. Dat verschil is belangrijk als jullie samen een huis kopen of al een koopwoning met hypotheek hebben. In een samenlevingscontract leggen jullie afspraken vast over jullie gezamenlijke huishouden en vermogen. Een testament bepaalt wat er met jouw nalatenschap gebeurt als je overlijdt.

Als je ongehuwd samenwoont, zijn jullie niet automatisch elkaars erfgenaam. Ook niet als jullie al jaren samenwonen, samen een huis bezitten en alle woonlasten delen. Zonder testament geldt het wettelijke erfrecht. Daarbij erven een echtgenoot of geregistreerd partner en bloedverwanten. Een samenwonende partner hoort daar zonder testament niet automatisch bij.

Wie zoekt op samenlevingscontract testament verschil, zoekt dus eigenlijk naar twee antwoorden. Hoe verdelen jullie geld, bezittingen en woonlasten zolang jullie samen zijn? En wie krijgt wat als een van jullie overlijdt? Voor het eerste zijn afspraken in een samenlevingscontract nuttig. Voor het tweede is meestal een testament nodig. De inhoud van beide documenten is steeds bepalend: geen twee situaties zijn precies hetzelfde.

Wat regelt een samenlevingscontract als jullie samen een huis hebben?

In een samenlevingscontract kunnen jullie afspraken maken over de dagelijkse en financiële kant van het samenwonen. Denk aan de verdeling van hypotheeklasten, onderhoud, belastingen, verzekeringen en kosten voor de huishouding. Jullie kunnen ook vastleggen hoeveel eigen geld ieder heeft ingebracht bij de aankoop van de woning en wat er moet gebeuren als jullie uit elkaar gaan.

Dat is vooral nuttig als jullie niet ieder precies evenveel inleggen of als de eigendomsverhouding anders is dan fiftyfifty. Misschien betaalt een van jullie meer eigen geld en zijn jullie toch ieder voor de helft eigenaar. Of misschien is één partner voor 70 procent eigenaar en de ander voor 30 procent. Heldere afspraken kunnen later veel onduidelijkheid voorkomen.

Een samenlevingscontract maakt je partner niet automatisch mede-eigenaar van de woning. Wie eigenaar is, staat normaal gesproken in de leveringsakte en in het Kadaster. Kijk daarom niet alleen naar het samenlevingscontract, maar ook naar de eigendomsakte. Dit is extra belangrijk als één van jullie al een woning had voordat jullie gingen samenwonen.

In sommige samenlevingscontracten staat een verblijvingsbeding. Daarmee kunnen jullie regelen dat gezamenlijke bezittingen bij overlijden naar de langstlevende gaan. Zo'n beding kan ook van belang zijn voor een woning die echt gezamenlijk eigendom is. Het werkt echter niet vanzelf voor bezittingen die alleen van de overleden partner waren. Ook hangt de werking af van de precieze tekst van het beding en van jullie eigendomssituatie.

Waarom is een samenlevingscontract alleen vaak niet genoeg bij overlijden?

Een samenlevingscontract is geen vervanging voor een testament. Het kan afspraken bevatten voor gezamenlijke spullen en bezittingen, maar het wijst meestal niet alle erfgenamen aan en regelt niet de hele nalatenschap. Denk aan spaargeld, beleggingen, persoonlijke bezittingen, een aandeel in een onderneming of een woning die geheel op naam van de overledene stond.

Stel: Noor en Daan zijn starters en kopen samen een woning. Zij zijn ieder voor de helft eigenaar en tekenen samen voor de hypotheek. Ze hebben een samenlevingscontract, maar geen testament. Als Daan overlijdt, erft Noor zijn helft van het huis niet automatisch. Zijn wettelijke erfgenamen kunnen recht krijgen op zijn aandeel in de woning en andere bezittingen. Welke personen dat precies zijn, hangt af van zijn familiesituatie en het wettelijke erfrecht.

Noor kan dan niet zonder meer beslissen wat er met Daans aandeel gebeurt. Misschien wil zij in het huis blijven wonen en de erfgenamen uitkopen. Daarvoor heeft zij hun medewerking én voldoende financiële ruimte nodig. Als dat niet lukt, kan verkoop van de woning aan de orde komen. Dit voorbeeld laat zien waarom erfenis bij samenwonen vooraf regelen rust kan geven.

Een verblijvingsbeding kan in deze situatie mogelijk helpen voor gezamenlijk bezit, maar een testament als je samenwoont biedt vaak een bredere oplossing. Een notaris kan beoordelen hoe een verblijvingsbeding en testament bij jullie woning, vermogen en eventuele kinderen op elkaar aansluiten.

Wat regelt een testament voor samenwoners met een koopwoning?

Een testament stel je in Nederland op bij de notaris. Daarin kun je je partner tot erfgenaam benoemen. Je kunt bijvoorbeeld regelen dat jouw partner jouw aandeel in de woning erft. Ook kun je vastleggen wie andere bezittingen krijgt en wat er gebeurt als jullie allebei overlijden.

Een testament kan maatwerk bevatten. Zo kun je onder omstandigheden kiezen voor een recht van gebruik en bewoning of voor vruchtgebruik. Vruchtgebruik betekent kort gezegd dat iemand een bezit mag gebruiken en de opbrengsten ervan mag ontvangen, terwijl een ander uiteindelijk eigenaar kan zijn. Welke regeling passend is, hangt onder meer af van jullie eigendomsverhouding, kinderen, inkomen en wensen voor de toekomst.

Hebben jullie kinderen, bijvoorbeeld uit een eerdere relatie, dan vraagt een testament extra aandacht. Kinderen kunnen een legitieme portie hebben. Dat is een geldvordering waarop een kind dat is onterfd onder voorwaarden aanspraak kan maken. Een notaris kan uitleggen hoe je de langstlevende zo goed mogelijk beschermt en welke gevolgen keuzes hebben voor kinderen en de woning.

Jullie kunnen in een testament ook een executeur aanwijzen. Die persoon helpt bij de afwikkeling van de nalatenschap. Dat kan praktisch zijn als er een woning moet worden overgedragen, verkocht of als er meerdere erfgenamen zijn. Zonder executeur moeten de erfgenamen de afwikkeling in beginsel samen regelen.

Wat gebeurt er met de hypotheek en woning als je partner overlijdt?

Bij overlijden lopen drie onderwerpen naast elkaar: wie eigenaar is van de woning, wie aansprakelijk is voor de hypotheekschuld en wie erft. Die onderwerpen vallen niet altijd samen. Daarom is het belangrijk om de leveringsakte, hypotheekakte, het samenlevingscontract en het testament samen te bekijken.

Overlijden van je partner moet je melden bij de hypotheekverstrekker. Wil je in de woning blijven en komt de hypotheek uiteindelijk alleen op jouw naam, dan beoordeelt de geldverstrekker of jij de maandlasten zelfstandig kunt dragen. Dat je de woning erft of eigenaar wordt, betekent dus niet automatisch dat de hypotheek zonder beoordeling alleen op jouw naam kan komen.

Als jullie allebei de hypotheekakte hebben getekend, zijn jullie vaak hoofdelijk aansprakelijk. Dat betekent dat de geldverstrekker ieder van jullie voor de hele schuld kan aanspreken. Na overlijden moet duidelijk worden hoe de lening wordt voortgezet en of erfgenamen betrokken zijn. Ook een eventuele uitkoop van erfgenamen kan gevolgen hebben voor de benodigde hypotheek.

Erfgenamen erven niet alleen bezittingen, maar mogelijk ook schulden. Zij kunnen een nalatenschap zuiver aanvaarden, beneficiair aanvaarden of verwerpen. Bij beneficiair aanvaarden worden schulden in beginsel uit de nalatenschap betaald. Als er onvoldoende geld is, kan verkoop van de woning nodig blijken. Laat je hierover tijdig informeren voordat je handelingen verricht die als aanvaarding kunnen gelden.

Hebben jullie een hypotheek met NHG, dan kan NHG bij overlijden onder voorwaarden ondersteuning bieden. Als voortzetting van de hypotheek niet haalbaar is en de woning met verlies moet worden verkocht, kan kwijtschelding van een restschuld soms mogelijk zijn. Dit gebeurt niet automatisch en is geen alternatief voor een testament of passende verzekering.

Welke aanvullende regelingen zijn verstandig naast een samenlevingscontract en testament?

Controleer eerst of er een overlijdensrisicoverzekering is. Zo'n verzekering kan bij overlijden een bedrag uitkeren. Dat geld kan bijvoorbeeld worden gebruikt om de hypotheek gedeeltelijk of helemaal af te lossen. Of dat ook gebeurt, hangt af van de polis, het verzekerde bedrag, de looptijd, een eventuele verpanding aan de geldverstrekker en de begunstiging. Kijk dus niet alleen óf er een verzekering is, maar ook aan wie de uitkering toekomt.

Controleer daarnaast het partnerpensioen of nabestaandenpensioen. Samenwonende partners moeten elkaar bij veel pensioenuitvoerders zelf aanmelden. De voorwaarden verschillen per pensioenregeling. Het is daarom verstandig om bij jullie pensioenuitvoerder na te vragen of jullie als partners staan geregistreerd en welke dekking er geldt bij overlijden, baanverlies, arbeidsongeschiktheid en pensionering.

Ook fiscale regels kunnen een rol spelen. Voor de erfbelasting kunnen samenwoners in 2026 onder voorwaarden als partners gelden. Bij een notarieel samenlevingscontract met een wederzijdse zorgverplichting geldt onder meer een termijn van minimaal zes maanden samen ingeschreven staan op hetzelfde BRP-adres. Zonder zo'n contract kan onder voorwaarden een langere inschrijfperiode gelden. Dit fiscale partnerschap betekent niet dat jullie automatisch van elkaar erven. Controleer de actuele voorwaarden altijd bij de Belastingdienst, omdat regels kunnen veranderen.

Reken ten slotte uit of de maandlasten betaalbaar zijn als één inkomen wegvalt. Neem niet alleen de hypotheek mee, maar ook energie, verzekeringen, gemeentelijke belastingen, onderhoud en eventuele kosten voor kinderen. Een financiële buffer en een realistisch overzicht helpen je om tijdig maatregelen te nemen.

Welke checklist helpt jullie om de woning en erfenis goed te regelen?

Gebruik deze checklist als startpunt. Jullie hoeven niet alles zelf juridisch te beoordelen, maar met deze documenten en vragen kunnen jullie wel gericht in gesprek met een notaris en hypotheekadviseur.

• Controleer in de leveringsakte en bij het Kadaster wie eigenaar is en in welke verhouding.
• Leg vast hoe eigen inbreng, schenkingen, onderlinge leningen en woonlasten zijn verdeeld.
• Lees het samenlevingscontract na op afspraken over de woning en een eventueel verblijvingsbeding.
• Ga na of er een testament is en of dit nog past bij jullie huidige woning, vermogen en gezin.
• Controleer de hypotheekakte en bereken of één partner de maandlasten kan dragen.
• Bekijk de overlijdensrisicoverzekering: verzekerd bedrag, looptijd, verpanding en begunstiging.
• Vraag bij de pensioenuitvoerder na of jullie partnerpensioen goed is geregeld.
• Bewaar belangrijke gegevens, zoals polisnummers, hypotheekstukken en contactgegevens van notaris en adviseur, op een plek die jullie allebei kennen.

Wanneer laat je jullie situatie controleren door een notaris en hypotheekadviseur?

Laat jullie documenten in ieder geval opnieuw bekijken als jullie een woning kopen, meer of minder dan de helft eigenaar worden, een ongelijke eigen inbreng hebben of gaan wonen in een huis dat eerst van één van jullie was. Ook bij kinderen, een samengesteld gezin, een schenking, erfenis, verbouwing met eigen geld, een nieuwe hypotheek of een verandering in inkomen is een controle verstandig.

Hebben jullie al een samenlevingscontract maar geen testament? Of is jullie testament opgesteld voordat jullie deze woning kochten? Dan is het logisch om te laten nagaan of de afspraken nog op elkaar aansluiten. Een notaris geeft advies over testamenten, erfrecht en juridische vastlegging. GGL geeft geen notarieel advies en verwijst je hiervoor naar een notaris.

Wil je weten wat overlijden van je partner financieel kan betekenen voor jullie hypotheek? GGL kan met je meekijken naar de maandlasten, de hypotheekconstructie, de mogelijke uitkering uit een overlijdensrisicoverzekering en de opties om in de woning te blijven. Zo weet je beter welke financiële vragen je daarnaast aan de notaris kunt voorleggen.